اختراع چاپ و اولين کتاب چاپي جهان
چاپ(Print) در لغت بهمعناي نقش، اثر، مُهر، و نشان آمده و در متون مختلف كلمات طبع، باسمه، و تافت بهعنوان مترادف آن بهكار رفته است.
در اصطلاح، به عمل، فن، و صنعت تكثير صورت نقوش دوبعدي (حروف، ارقام، خطوط، تصاوير، و جز آن) بهوسيله انداختن اثر اين نقوش بر كاغذ، پارچه، يا مواد ديگر، بهويژه چاپ مواد خواندني، با تصوير يا بدون تصوير بر روي كاغذ گفته ميشود. در تعريفي ديگر، چاپ مجموع عملياتي است كه متن خام را به اثر درخور انتشار مانند كتاب، مجله، روزنامه، و جز آن تبديل كند. چاپخانه نيز در لغت بهمعناي محل و مكان چاپ كردن و در متون مختلف كلمات مطبعه، دارالطباعه، و باسمهخانه بهعنوان مترادف آن بهكار رفته است. چاپخانه مؤسسه يا كارگاهي است كه از عهده انجام كارهاي چاپي بر روي كاغذ و ساير اشيا از طريق انواع چاپ برآيد و، به تعبيري ديگر، محلي است كه چاپ كتاب، نشريات، و مانند آن در آنجا انجام ميگيرد.
اختراع چاپ بوسيله گوتنبرگ
در ميانه هاي قرن 15 انقلاب بزرگي در شرف وقوع بود. در 1452، گوتنبرگ آلماني به ايده چاپ متحرک تحقق بخشيد. وي در کارگاهش فناوري ساخت ورق، جوهر پايه روغني و پرس را براي چاپ يک کتاب گردهم آورد چاپ را اختراع کرد. در واقع او از فناوري هايي که سالها قبل براي آنها فکر و تلاش شده بود را به ثمر رساند.
گوتنبرگ، چاپگر آلماني، نخستين كسي بود كه براي هر حرف قطعه فلزي جداگانه درنظر گرفت. وي قطعهها را براي تركيب كلمات مناسب كنار هم قرار داد، بر آنها مركب ماليد، و بر ورقهاي كاغذ فشرد و به اين ترتيب چاپ نوين را باب كرد. وي حروف را ابتدا از جنس چوب، سپس از سرب، و بعدها از آلياژ سرب، قلع، و آنتيموان ساخت. گوتنبرگ روزانه بين 300 تا 500 برگ چاپ ميكرد. نخستين كتابي كه او به اين شكل پديد آورد كتاب مقدس 42 سطري بود. كتابهايي كه در اين زمان بهچاپ ميرسيد به اينكونابولا معروف است.
ابداع گوتنبرگ ظرف مدتي حدود 40 سال در همه كشورهاي عمده اروپايي رواج يافت و چاپخانههايي با اين روش بهوجود آمد. در فاصله سالهاي 1460 ـ 1470 م. چاپخانههايي در آلمان و ساير كشورهاي اروپايي پديد آمد. در نيمقرن نخست پس از كار گوتنبرگ، حدود چهلهزار كتاب به چاپ رسيد و شمارگان مجموع آنها از 12 ميليون نسخه فراتر رفت. در پايان قرن پانزدهم در اروپا، بيش از دويست چاپخانه در شصتونه شهر فعاليت مستمر داشتند. از جمله چاپخانههاي مهم آن دوره ميتوان به چاپخانه آنتون كابرگر در شهر نورنبرگ اشاره كرد كه تعداد ماشينهاي چاپ آن 24 دستگاه بود و صدها نفر در آن چاپخانه كار ميكردند.
از ديگر خدمات گوتنبرگ مي توان به موارد زير اشاره کرد:
-ابداع روش چاپ پيچشي به کمک روغن زيتون که تا سالها در آسيا و اروپا به کار مي رفت.
-توسعه روش بلوکي چاپ که پس از بازگشت مارکو پولو از آسيا ابداع شده بود.
-توسعه روش ساخت کاغذ به تعداد زياد که از چين وارد اروپا شده بود.
-توسعه روشهاي ساخت مرکب.
-توسعه روش منگنه و قالب بندي کتاب که اجازه چاپ کتابهاي قطور را مي داد.
البته شايان ذکر است که اين کتابها توسط ديگران و در سالها بعد بازهم پيشرفت داده شد.
پيشرفت اين صنعت بعد از زمان گوتنبرگ تا قرن بيستم
-حدود 1490 ميلادي روشهاي مختلف اسيدکاري روي صفحات فلزي شکل گرفت. سال 1550 اولين لنز توسط کاردون (Cardon) ايتاليايي ساخته شد. آلوميس زنه فلدر در سال 1796 روش ليتوگرافي را ابداع نمود. وي به مخترع چاپ سنگي شهرت دارد.
-حدود سال 1799 تا 1800 اوبي رو در پاريس نخستين دستگاه کاغذسازي را اختراع نمود. در سال 1820 دستگاه هاي کامل تري ساخته شد.
-در سال 1811 نخستين ماشين سيلندي لتر پرس كه با نيروي بخار كار مي كرد توسط كونيك Koenig مخترع آلماني ساخته شد. و در سال 1818 با همكاري باور – ماشين چاپ سيلندي مضاعف عرضه گرديد كه پشت در وي كاغذ در اين دستگاه به چاپ مي رسيد.
-در سال 1822 ويليام چرچ church اولين ماشين حروفچيني را به ثبت رسانيد.
-در سالهاي 1826 و 1852 نيس فورنيس S.N.Niepce و تالبوت Talbot تهيه فرم چاپ روي صفحه هاي فلزي از جمله مس را به طريقه فتو مكانيكي ابداع كردند وبا ساخت برس دستيف نمونه هايي تكثير نمودند.
-در سال 1844 ريچارد هو در ايالات متحده ماشين چاپ رتاتيو را به ثبت رسانيد فرم چاپ به صورت مدور، دور سيلند بسته مي شد.
-ژيلوت Gillot به سال 1850رسيد كاري روي فلز را تكامل بخشيد.
-در سال 1851 اسكات آرشر Archer روش كلوديوم مرطوب (شيشه نگاتيو) را ارايه كرد.
-در سال 1859 هنري جمز H. james در انگلستان با روش فتوشيمي گرافي كليشه زير را ساخت.
-در سال 1866 در ايالات متحده اولين ماشين چاپ با كاغذ رول به ثبت رسيد.
-1870 اولين دوربين نوساني ريلي توسط موس Moss ساخته شد.
-سال 1874 كارل كليچ K.klic اهل چك با استفاده از نوعي كاغذ كاربن، تهيه فرم را بهبود بخشيد.
-در سال 1910 اولين ماشين هليوگراور با استفاده از تيغه دكتر بليد شروع به كار كرد.
-در سال 1912 ماشين چاپ پشت وروزن افست توسط كاسپارهرمان طراحي و ساخته شد(كاغذ به صورت رول).
-در سال 1912 شركت رولند ماشين چاپ افست با سه سيلندر مسلوي را توليد كرد.
-در سال 1950 سيستم حروفچيني منوفتو (تكامل يافته منوتايپ) اختراع شد.
-در سال 1965 دكتر هل Dr.Hell با ارايه سيستمي نوين و ساخت دستگاه اسكنر تحول بزرگي در حروفچيني و فتو ليتوگرافي به وجود آورد.
-در سال 1976 اشعه ليزر در دستگاههاي فتو ليتو گرافي و حروفچيني به كار گرفته شد.
